نگاهی به تاریخچه وکالت
....................................................................................

گفته شده است که سابقه و تاریخ حرفه وکالت معادل قدمت تاریخ بشر است و قدمت وکالت در امور مدنی در حقوق اسلام به حدود 1400 سال می رسد.
تاریخ وکالت درایران با ظهور حقوق جدید به عنوان یک پدیده جدی و شناخته شده توام بوده است . پیش از انقلاب مشروطیت در سال 1324 قمری که دعاوی بوسیله روحانیون و علمای دین حل و فصل می شد ، اشخاصی بودند که بدون مقید بودن به ضوابط و قوانین و تشریفات خاص به دفاع از حقوق افراد نزد دادگاه های شرعی اشتغال داشتند .
در سال 1287 قمری اولین کمیسیون تنقیح قوانین که کارش تدوین قوانین جدید و روزآمد از طریق ترجمه قوانین خارجی بود در ایران تشکیل شد . این کمیسیون در شوال 1322 قمری اولین فرمان راجع به وکلا را صادر کرد که به موجب آن وکلا موظف شدند در امتحانی شرکت کرده و گواهینامه بگیرند . بررسی تاریخ وکالت در ایران نشان می دهد که سیر تحول قوانین و مقررات مربوط به این حرفه از وابستگی کامل به وزارت دادگستری به جانب استقلال بوده است.
وضعیت فعلی کانون وکلا
وکلای دادگستری هیات مدیره کانون را با رای مستقیم خود انتخاب می کنند و هیات مدیره رئیس را برمی گزیند. هزینه های کانون وکلا را وکلای دادگستری می پردازند و این کانون هیچ کمکی از دولت دریافت نمی کند . ورود به این حرفه از طریق قبولی در آزمون میسر است و قبول شدگان یک دوره کارآموزی هجده ماهه را تحت نظر کانون و وکیل سرپرست می گذرانند و در نهایت در امتحانی که یکی از دشوارترین امتحانات است شرکت می کنند . در دوره کارآموزی نوشتن یک رساله و شرکت در جلسات سخنرانی و حضور در دادگاه ها الزامی است.
اتحادیه وکلای دادگستری
امروزه با توجه به تعدد وکلا و تعدد استانها ، کانونهای وکلا در استانهای مختلف تشکیل شده که این کانونها به منظور جلوگیری از تشتت آرا و ضعف ناشی از آن اقدام به تشکیل و عضویت در اتحادیه سراسری کانونهای وکلای دادگستری کرده اند که در برگیرنده تمامی کانونهای موجود کشور بوده و وجود آن باعث شده که برپایی کانونهای مستقل نه تنها موجب تضعیف کانونها نباشد بلکه به عنصر قوت تبدیل شود.
تشکیلات کانون وکلا
کانون وکلای مرکز از قسمتهای مختلفی تشکیل شده است که به طور خلاصه به آنها اشاره می شود.
1- هیات مدیره : که ارگان تصمیم گیری و اداره کننده کانون است .
2- دادستان ، دادسرا و دادگاه های انتظامی : که در صورت تخلف وکیل ، وظیفه تعقیب و مجازات وکیل متخلف را بعهده دارند.
3- اداره معاضدت قضایی : که وظیفه اش عرضه مشورت رایگان به کلیه مراجعان ، بدون توجه به وضعیت مالی و تعیین وکیل معاضدتی در امور مدنی برای اشخاصی است که عدم توانایی مالی آنان احراز شده باشد .
4- کمیسیون کارآموزی : که کار گزینش اولیه ، آموزش هجده ماهه و برگزاری امتحان نهایی کارآموزان یعنی اختبار را بعهده دارد.
5- کمیسیون روابط عمومی : که با تشکیل کمیته های لازم از جمله انفورماتیک ، رفاه ، ورزش و ... وظایف محوله و مربوطه را انجام می دهد .
6- کمیسیون روابط بین الملل : که وظیفه برقراری ارتباطات بین المللی و امور مربوطه را بعهده دارد.
7- کمیسیون انفورماتیک : مسئول روزآمد کردن سایت اطلاع رسانی کانون ونیز به روز نگاه داشتن سخت افزار و نرم افزار کانون می باشد.
8- کمیسیون وکالت های تسخیری : که وظیفه اش معرفی وکیل تسخیری برای متهمان بی بضاعت است .
9- کمیسیون حمایت : وقتی وکیلی به نوعی مورد اهانت یا حمله ناروا قرار می گیرد ، این کمیسیون برای حمایت از وی اقدام می نماید.
10- کمیسیون امور حقوقی : که به سوالات و اشکالات وکلا در مسائل حقوقی پاسخ می گوید.
11- کمیسیون تحقیق و بررسی : وضعیت اخلاقی و سوابق کارآموزان و داوطلبان ورود به حرفه وکالت را پیش از صدور پروانه بررسی می کند.
12- کمیسیون نظارت و ماده 55 : نظارت بر عملکرد وکلا و کارآموزان پس از صدور پروانه وکالت و کارآموزی و مبارزه با متظاهرین به وکالت وکسانی که بدون پروانه اقدام به دخالت در امر وکالت می کنند با این کمیسیون است .
13- کمیسیون انتشارات : کار انتشار مجله کانون و نشریه خبری داخلی و کتب و نشریات کانون را انجام میدهد .
14- کمیسیون وام : در سال 1356 قانون تشکیل صندوق حمایت وکلا تصویب و آیین نامه اجرایی آن نیز تنظیم شد و پس از سالها وکلای دادگستری دارای نظام بیمه و بازنشستگی شدند . این صندوق که کل ذخیره آن از طرف وکلای دادگستری تامین می شود به وکلا برای خرید دفتر یا در موارد فوری وام پرداخت می کند. کمیسیون وام وظیفه تنظیم و مرتب کردن این وام ها را بعهده دارد.
15- کمیسیون حقوق بشر : عهده دار برقراری ارتباط با نهادهای مرتبط با حقوق بشر داخلی و خارجی و فعالیت در این زمینه است .
16- کمیسیون داوری : این کمیسیون با بهره گیری از وکلای مجرب مرجع حل اختلاف در قراردادها می تواند باشد .
قابل ذکر است که کمیسیونهای دیگری نیز درکانون وکلای دادگستری مرکز تشکیل گردیده که ضمن تقدیر فعالیت آنان ، به لحاظ ممانعت از اطاله کلام از ذکر آنها خودداری می شود .
نوآوری ها
هیات مدیره فعلی با توجه به تحولات اجتماعی و علمی و بادرنظر گرفتن نیازهای روز اقدام به تشکیل کلاسهای آموزش زبان ، کامپیوتر ، اینترنت و دوره های آموزش های تخصصی حقوق در زمینه هایی که امروزه بیشتر مورد توجه و نیاز است کرده است که با استقبال وکلا مواجه شده گردیده . همچنین هیات مدیره سعی کرده علی رغم مشکلات موجود ، مراودات بین المللی کانون را با مراجع مرتبط نظیر کانون بین المللی وکلا و کانونهای سایر کشورها توسعه دهد .
رابطه با قوه قضائیه
هرچند کانون وکلا نهادی مستقل است اما از بعضی جهات با قوه قضائیه ارتباط نزدیک دارد :
1- تعیین تعداد وکلای لازم برای هر منطقه با کمیسیونی است که نمایندگان قوه قضائیه در آن اکثریت دارند.
2- تجدید نظر احکام صادره از دادگاه های انتظامی وکلا با دادگاه عالی انتظامی قضات است .
3- تایید صلاحیت کاندیداهای عضویت در هیات مدیره کانون با دادگاه عالی انتظامی قضات است.
4- برخی مقامات قضایی حق تجدید نظر خواهی از آرای دادگاه انتظامی وکلا و نیز حق تقاضای تعلیق وکیل را دارند.
مسلم است که بین کانون وکلا و قوه قضائیه باید ارتباط سازنده و مبتنی بر حسن تفاهم و به دور از سلطه جویی وجود داشته باشد ، بدون اینکه این رابطه استقلال کانون وکلا و وکلای وابسته به آن را مخدوش کند.